Terwijl sommigen op het werk te veel taken en verantwoordelijkheden toegeschoven krijgen, zijn er anderen die uit pure ellende YouTubefilmpjes kijken en hun opdrachten extra rekken omdat hun functie hen te weinig uitdagingen biedt. Ook al is bore-out minder bekend dan zijn tegenpool burn-out, toch kan onderstimulering even problematisch zijn als overbelasting. Hoe herken je een nakende bore-out en wat kan je ertegen doen? 

Tekst Lucien Fauvernier,
m.m.v. Coraline Bailly en Siham Zahour
Beeld Shutterstock

Icone citation

‘Zodra ik collega’s mijn bureau hoor naderen, stop ik mijn breiwerk weg en doe ik alsof ik druk bezig ben op mijn computer. Zielig eigenlijk’ Noor (35), secretaresse 

‘Wanneer ik ’s morgens toekom op het werk weet ik al op voorhand dat er voor nauwelijks twee uur werk zal liggen’, zegt Noor (35), secretaresse. ‘Ik hou me bezig met de post. Ik doe de brieven een per een open, sorteer en bezorg ze, en mijn dagtaak zit er al op. Het is dan ongeveer half 11. Daarnaast beantwoord ik nog wat telefoontjes, maar daar vul ik mijn dagen echt niet mee.’ Als je meer uren moet werken dan dat er werk voor je ligt, kan verveling toeslaan. Ben je een paar dagen ‘technisch werkloos’, dan kan dat lastig zijn, maar als het aanhoudt en er geen beterschap in zicht is, kan een blijvende verveling en onderstimulering zelfs leiden tot een vorm van uitputting. Er bestaat sinds kort zelfs een term voor: de bore-out, afgeleid van boring of ‘saai’ in het Engels. Zo weinig te doen dat je er lusteloos en chagrijnig van wordt. Of erger dus. Want een bore-out zou even desastreuze gevolgen voor je gezondheid, psyche en werkplezier kunnen hebben als een burn-out.

De eersten die de aandoening in 2007 omschreven, waren de Zwitserse managementconsultants Peter Werder en Philippe Rothlin: zij stelden vast dat een groot deel van de werknemers zich te pletter verveelden in hun job. Veel onderzoek is er nog niet gevoerd naar bore-outs, maar volgens hen zou zo’n vijftien procent van de werknemers ermee te maken krijgen, volgens sommige auteurs (zoals Christian Bourion en Stéphane Trebucq in 2011 in het Franse Revue Internationale de Psychosociologie et de Gestion des Comportements Organisationnels) zelfs tot dertig procent. Toch rust er nog altijd een taboe op het onderwerp: in een maatschappij met een hoge werkloosheidsgraad, waar tegelijk heel wat mensen ziek worden van te veel werkdruk, is het niet bepaald bon ton om te klagen over verveling op het werk. 

Kan je het zien aankomen? >>>

Hoe een bore-out je leven in sluipt

Een bore-out is een mentale toestand die voortkomt uit ontevredenheid en een gebrek aan uitdagingen in een weinig stimulerende werkomgeving: je hebt te maken met een te routinematige job, je werk is gestandaardiseerd waardoor je steeds dezelfde handeling moet uitvoeren, zoals aan de assemblageband, je taakinvulling ligt onder je niveau … Concreet ervaar je bij een nakende bore-out je job als weinig zinvol en krijg je het gevoel dat je je talenten te weinig kan gebruiken of ontplooien. 

Verveling op het werk kan zich op verschillende manieren manifesteren. Je gaat bijvoorbeeld dagdromen, doelloos surfen op het internet of je aandacht richten op taken die niets te maken hebben met je jobinhoud. Zo gaat Noor kletsen met collega’s, tijdschriften lezen of andere hobby’s uitoefenen. ‘Nadat ik de post heb bezorgd, begin ik te breien’, zegt ze. ‘Omdat ik al voor de middag klaar ben met mijn taken, heb ik tijd zat om me daarmee bezig te houden. Zo gaat de tijd sneller voorbij.’ 

Een nakende bore-out kan zich ook uiten in een groeiende frustratie en rusteloosheid, die kan leiden tot passief verzet of contraproductief gedrag. Sommigen vermijden het werk door thuis te blijven of te laat te komen, ze veinzen ziekte. Anderen voeren hun taken opzettelijk slordig uit of gaan hun opdracht of werkmateriaal heimelijk sabotteren en onaangepast gedrag vertonen waar hun collega’s onder lijden. Tegelijk zijn ze bang om betrapt te worden op leegheid, of schamen ze zich om toe te geven dat ze zo weinig betekenen op het werk. ‘Wanneer ik begin te breien, voel ik me schuldig’, zegt Noor. ‘Zodra ik collega’s mijn bureau hoor naderen, stop ik mijn breiwerk weg en doe ik alsof ik druk bezig ben op mijn computer. Zielig eigenlijk.’ 

Bore-out kan zelfs aanleiding zijn tot depressie. Het feit dat je niets omhanden hebt, kan leiden tot apathie. Je kan geen intrinsieke motivatie meer vinden en hebt nergens nog zin in, niet op het werk maar ook niet daarbuiten. Je krijgt het gevoel dat je overbodig bent en je ziet geen uitweg om iets aan de situatie te veranderen. ‘Ik heb geen enkel nut meer’, zucht Steve (51), administratief medewerker. ‘Ik voel me compleet overbodig. Beetje bij beetje hebben ze al mijn taken afgenomen. Als ik op een ochtend niet zou komen opdagen, denk ik dat niemand het zou merken. Bovendien heb ik de indruk dat mijn collega’s jaloers zijn op mij, of kwaad, omdat ze zelf verzuipen in het werk. Ze moesten eens weten … Ik vind het steeds moeilijker om naar kantoor te komen en er niets te zitten doen. Ik geraak ’s morgens steeds moeilijker uit bed, en alleen al de gedachte aan mijn werk bezorgt mij hartkloppingen.’

 Het probleem zien, maar het niet mogen oplossen, herkenbaar? >>>

Niet denken, maar uitvoeren
Bore-out kan ook het gevolg zijn van een gebrek aan controle en het ontnemen van eigen verantwoordelijkheden en creativiteit. ‘Ik weet dat ik veel beter zou kunnen functioneren en het bedrijf veel meer aan mij zou kunnen hebben’, vertelt Suzy (33), bediende in een transportbedrijf. ‘Ik merk problemen op, waarvoor ik mogelijke oplossingen zie, alleen mag ik die niet toepassen. Het is frustrerend om te zien waar de klepel hangt en toch niks te kunnen of te mogen doen. Alsof ik niet mag denken, maar enkel uitvoeren.’ Matthias (24) ervaart hetzelfde op zijn stageplaats. Door zijn snelle geest en technische kennis ziet hij oplossingen voor hopeloos ouderwetse procedures op de plek waar hij al enkele weken zit, maar als hij ze probeert aan te kaarten, wordt hem de mond gesnoerd. ‘Ik weet één ding: op zo’n plek wil ik na mijn stage nooit belanden!’, zegt hij met klem. ‘Ik zou hier doodgaan.’

Tijd om in te grijpen

Bore-out kan zichtbaar worden in fysieke klachten, zoals een diepe vermoeidheid, slapeloosheid, verlies van concentratie, problemen met de spijsvertering, hoge bloeddruk, hartproblemen… Een studie gepubliceerd in het International Journal of Epidemiology van Oxford in 2010 toonde aan dat mensen die zich vervelen op het werk bijna drie keer meer kans lopen op problemen met hart en bloedvaten. Ook emotioneel lijden mensen onder de slechte werktoestand: je nutteloos voelen kan gevoelens van frustratie, woede en vijandigheid teweegbrengen, die ook op het thuisfront gevolgen hebben. Duidelijke tekenen aan de wand die best tijdig gecounterd worden alvorens ze jouw of je omgeving werkelijke schade toebrengen. 

Een nakende bore-out aanpakken vraagt het zelfinzicht dat je met een probleem zit en dat je er iets aan wilt doen (zie kader). Soms kan de enige oplossing erin liggen dat je op zoek gaat naar ander werk. Noor heeft alvast de knoop doorgehakt. ‘Ik kreeg het zo lastig, dat ik al mijn competenties ben beginnen oplijsten en op basis daarvan ben beginnen te solliciteren. Volgende maand mag ik aan de slag als directie-assistente in een bedrijf waar, zo hebben ze mij verzekerd, ik geen werk tekort zal hebben. Ik kijk er alvast naar uit,’ glimlacht ze, ‘breien zal ik voortaan thuis wel doen.’